| |
TÍÐINDASKRIV
Kjell Nupen
Í sambandi við Listastevuna 2005 hevur norðmaðurin Kjell
Nupen listaframsýning í Listaskálanum frá 5. august
til 2. oktober. Á framsýningini vera málningar og grafikkur.
Kjell Nupen er føddur í Kristiansand í 1955 og gjørdi
av longu sum 13 ára gamal at verða listamálari. Hann er útbúgvin
á Statens Kunstmuseum í Oslo og á Staatliche Kunstakademie
í Düsseldorf. Hann fekk sum ungur sítt gjøgnumbrot
sum listamálari og grafikari og hevur í mong ár verið
ein eyðkendur persónur í norskari samtíðarlist.
Tann fjølbroytti listamaðurin hevur havt framsýningar í
nógvum londum. Longu sum 20 ára gamal keyptu fleiri listasøvn
og aðrir stovnar verk hansara. Harumframt hevur hann gjørt fleiri
skreytmyndir.
Kjell Nupen hevur verið íðin í at sýnt fram verk
síni. Eftir fáum árum gjørdist hann eins og ein
miðdepil millum ungar listamenn í Noregi. Hann hevði fyrstu serframsýning
sína í 1976 í heimbýnum og tvær serframsýningar
í Listafelagnum í Oslo í 1978 og 1981. Ein av týdningarmestu
serframsýningum sínum helt hann í 1984 í Listafelagnum
í Kristiansand. Eftir stuttari tíð vóru m.o. Riksgalleriet,
Nasjonalgalleriet, Norsk Kulturråd, Oslo Kommunes Kunstsamlinger og Kristiansands
Billedgalleri millum keyparar av verkum hansara.
Norska Riksgalleriet keypti longu í 1974 myndir frá tí
tá bert 19 ára gamla Kjell Nupen, ið sama árið
hevði fyrstu framsýningar sínar í bæði Høstsavninum
í Oslo og Sørlandsframsýningini. Tá Nupen var í
Düsseldorf árini eftir, gjørdist hann hugtikin av tí
ráðandi rákinum, nýfiguratiónini, ið tók
ta modernaðu listina til eitt nýtt stig burtur frá tí
nonfigurativu og abstraktu listini. Ráðandi hugburðurin á
listaháskúlunum var at finnast at teimum ráðandi grundstovnunum,
um teir so vóru politiskir ella listarliga akademiskir. Fyri Nupen eins
og fyri listaheiminum vóru 1970-árini nógv ávirkað
av hugmyndafrøði og politikki. Nógvar politiskar og mentanarligar
kollveltingar fóru fram, og tað gekk oftani harðliga fyri seg.
Nupen kom í tætt samband við politiseraða listaumhvørvið
í Týsklandi, og var hetta nakað, ið eyðkendi myndir
hansara, ið vístu á harðskap og kúgan. Hann gekk
ímóti tátíðarfasismuni, og fleiri av politisku
verkum hansara vísa á íblástur úr fjølmiðlaheiminum.
Nevnast kunnu m.a. Situasjon, Stille betraktning, Denkmal, Fargelagt idyll og
Stille natt, hellige natt. Nupen lat í stóran mun speisemi ráða
yvir myndunum. T.d. er myndevnið í Fargelagt idyll flóttafólk
undir Vietnamkrígnum, Denkmal (Minnisvarðin) ímyndar eitt
bumbuflogfar, og Stille natt, hellige natt er tikið úr týska
jólasálminum við sama navni, men lýsir í hesum
føri grovan harðskap og ikki friðsæla vón, sum heiti
annars bendir á. Grafiska listin var eisini týdningarmikil í
1970-árunum, ikki minst tí listamaðurin hevði ein politiskan
boðskap. Kjell Nupen var meistari í grafikki, og hann fekk heiðursløn
fyri grafisku list sína á altjóða grafikkstevnuni í
1981 í Baden-Baden.
List Kjell Nupens frá fyrst í 1980-árunum umboðar
gjøgnumbrot hansara. Tann politiskt ágangandi listin varð
sett til síðis fyri eina meiri hugleiðandi list. Hann fór
at mála landslagamyndir, hvørs formligu og litføgru dygdir
síðan hava havt høvuðsleiklutin í list hansara.
Tað var eftir eini hugtakandi ferð í 1978 í amerikonsku
oyðimørkini í New Mexico, Nevada og Arizona, at Nupen gjørdi
av at mála landsløg. Myndirnar gjørdust størri,
vóru meiri greiðar og einfaldar og tíðarleysar samanborið
við tær tíðaraktuellu myndirnar frá 1970-árunum.
Millum høvuðsverkini tá vóru Letter for Michelangelo,
Glemt landskap, Drømmen og stilheten, Endeløs hvile og Uendelig
reise. Himmalin, vøtnini og oyðimørkin fylla myndirnar, men
í landsløgunum eru eisini tekn og súmbolir at finna. Pyramiduformar,
arnaskuggar, telt og bátar eru aðalmyndevni. Telt og bátar
vísa á longsilin eftir grunnleggjandi virðum, meðan pyramidan
vísir á átrúnaðarlig virði. Arnaskuggarnar
vísa á tvítýdningin av ørnum sum ræðandi
og krígssinnaðar skuggar úr himmalinum, men tær kunnu
eisini síggjast sum eitt súmbol uppá tann gudiliga hugaheimin.
Framsýningarnar um tað mundi vóru eydnuríkar og væl
vitjaðar. Men baksíðan av hesum er, at mong fólk enn í
dag seta Nupen í samband við listina úr hesum tíðarskeið,
men gloyma alt hitt, ið hann hevur avrikað. Men tann skaðin gjørdist
tó ongantíð ov stórur, tí hann sjálvur
var varugur við vandan, og list hansara fór tí ígjøgnum
eina týðandi nýhugsan stutt eftir væl vitjaðu framsýningarnar.
Hann skipaði í 1986 fyri bókaverkætlanini Horisont í
París, fór at mála landslagamyndir við myndevnum úr
øðrum landslagi, nevniliga skógum, so sum Skog, Setesdal og
Domino-Domine síðst í 1980-árunum og gjørdi
og málaði krukkur, ið hann eisini nýtti sum skreytmyndir.
Tann víðgitnasta av øðrum skreytmyndum er tilevningin
av Otterdalsparken í Kristiansand, ein skurðmynd, ið varð
opnað í 1991. Síðan kom stóra Emblem-verkætlanin
mitt í 1990-árunum, ið tók upp aftur gamla rósumálningasiðin,
har gomul tekn úr miðøldini vórðu vovin inn í
eina nýggja og modernaða heild. Høvuðsverkini í
hesi verkætlan vóru m.a. Skogslys, Portal, Påske, Rødt
rom og Stille natt - hellige natt. Tey seinastu árini er Nupen farin
aftur til gomlu verk síni og blandar tey saman við nýggj hugskot.
M.a. er krukkan eitt afturvendandi myndevni.
Kjell Nupen er ikki bert eitt serstakt og ógvuliga fjølbroytt
listafólk, ið nýtir gomul sum nýggj hugtøk til
stórar verkætlanir. Ein av størstu dygdum hansara er nevniliga
pallsetingin í framsýningum sínum. Hann hevur eina grundleggjandi
hugsan aftanfyri framsýningar sínar. Listaverkini eru gjørd
fyri at viga upp ímóti hvørjum øðrum, tey útdýpa
hvørt annað; tí siga fólk um Nupen, at hann er "sceniskur".
Málið hjá honum er, at listin skal vera opin, so hon røkkur
út til áskoðararnar. Hann arbeiðir í myndevnum
og dugir væl at bera tey fram. Um so talan er um politiskar og hugleiðandi
myndir ella nýtt verður list og súmbolir frá gomlum
døgum, so vísir tað til eina virðing fyri søguni,
soleiðis sum hon var bæði politiskt og listarliga, og hvussu hon
kann endurnýtast nú á døgum. Listarliga menning
Nupens er støðug, tí hann endurnýggjar ikki bert søguna,
men hann endurnýggjar eisini sjálvan seg við m.a. at nýta
tilfar frá yngru døgum sínum og seta tey saman við
nýggjari tilfari, ella hann fær annan íblástur frá
gomlum siðvenjum ella hugmyndafrøðini til at skapa nýggjar
merkingar og harvið nýggj verk. Á tann hátt verður
listarligi alheimur hansara ríkari og djúpari.
Kjell Nupen hevur sum listamaður búð stórar partar av
lívi sínum í landspartinum Agder og hevur nú fastan
bústað í heimbýnum Kristiansand. Hann hevur havt ser-
og bólkaframsýningar Noregi, Danmark, Svøríki, Fraklandi,
Hollandi, Týsklandi, Sveis, Skotlandi, Onglandi, Suðurkorea, Kina,
og í fleiri øðrum londum. Í flestu londunum hevur hann
havt nógvar framsýningar.
Við øllum hesum í huga er tað við størstu
gleði, at Listasavnið nú kann bjóða norska listamannin
Kjell Nupen til Føroya á Listastevnuna at hava framsýning
í Listaskálanum. Og øll skulu vera hjartaliga vælkomin
at vitja Listaskálan og síggja framsýningina hjá
honum.
Meiri fæst at vita um Kjell Nupen á heimasíðu hansara
www.nupen.no.
LISTASAVN FØROYA
 
|
